در دوران جنگهای مدرن، رسانهها دیگر به عنوان ابزارهای اطلاعرسانی صرف عمل نمیکنند، بلکه به بخش جداییناپذیری از ساختار قدرت تبدیل شدهاند که همراستا با پیشبرد اهداف سیاسی، استراتژیک و حتی نظامی معنا مییابند. مهمتر آنکه در این میان، فیلمها و سریالها به عنوان اجزای اصلی قدرت نرم در جنگ روایتها ظاهر میشوند و میتوانند جهتدهی به افکار عمومی را تسهیل کنند. این آثار نهتنها در ایجاد روایتهایی که منافع استراتژیک را تقویت میکنند، نقش اساسی دارند، بلکه میتوانند بهطور مستقیم و غیرمستقیم در تقویت روحیه داخلی و افزایش حمایتهای جهانی از یک طرف جنگ هم تأثیرگذار باشند.
بهویژه سریالها که قادرند با ایجاد فضایی عاطفی بر ذهنیت و درک مخاطبانشان تأثیر بگذارند. نمونه بارز این موضوع را میتوان به وضوح در برخی از استودیوهای بزرگ سینمایی هالیوود مشاهده کرد که اغلب با اهداف سیاسی متعددی در خدمت قدرتهای جهانی قرار دارند. از سوی دیگر، اسرائیل نیز با تجربه طولانی در ساخت فیلمها و سریالهایی با موقعیتهای فرضی و داستانهای جنگی در راستای تقویت روایات جنگستیزی و سیاستهایش عمل میکند و این آثار را معمولاً با هدف مشروعیتبخشی به اهداف خود میسازد.
سریالی که آتش در دل اسرائیل انداخت
اما آنچه بهانه این گزارش شده، پخش یک سریال مصری با موضوع فجایع انسانی ساکنان غزه و تأثیرات جنگ بر زندگی مردم است که آتش در دل رژیم صهیونیستی روشن کرده؛ «صحاب الأرض» به کارگردانی پیتر میمی و نویسندگی عمار صبری از تولیدات شرکت متحد استودیو است که با آغاز ماه مبارک رمضان، هر شب ساعت ۲۳ از کانال DMC پخش میشود و در پلتفرمWatch it نیز در دسترس است.
داستان «صحاب الارض» حول محور جنگهای اخیر غزه، بهویژه پس از اتفاقات ۷ اکتبر ۲۰۲۳ میچرخد و روایتی درام و انسانی درباره یک پزشک مصری به نام سلمی با بازی منه شلبی است که به همراه یک کاروان امدادی عربی به غزه میرود تا به مردم آسیبدیده کمک کند. در طول این سفر، او با یک مرد فلسطینی به نام ناصر با بازی إیاد نصار آشنا میشود که در تلاش است تا جان پسر خواهرش را که در میان بمبارانهای شدید اسرائیل گرفتار شده نجات دهد. سلمی عاشق او میشود و آنها در کنار هم زیر بمباران اسرائیلیها زندگی میکنند. کامل باشا، آدم بکری، عصام السقا، تارا عبود، ساره یوسف، إیاد حورانی، دیانا رحمه، یزن عید و سمیر محمد از دیگر بازیگران این سریال تلویزیونی هستند.
لوکیشن «صحاب الأرض» کجاست؟
از آنجایی که امکان ورود تیم تولید به غزه وجود نداشت، مصر اصلیترین لوکیشن این سریال است و برخی صحنهها نیز در نزدیکی رفح تصویربرداری شده است. همچنین این سریال از تبلیغات خوبی هم برخوردار است و بنا به نظر بسیاری از رسانهها و با توجه به مضمون انساندوستانه و ابعاد سیاسی روشنی که دارد میتواند میلیونها بیننده را در ماه رمضان جذب کند و با ترجمه همزمان این سریال به زبان انگلیسی نیز دایره مخاطب آن افزایش خواهد یافت.
«صحاب الأرض» که روایتی متفاوت از جنگ غزه است وضعیت انسانی مردم فلسطین در شرایط جنگ و بمبارانهای اسرائیل را نشانه گرفته و روایتی از مقاومت مردم غزه در برابر حملات و شرایط سخت جنگی را به تصویر کشیده و در زیر سایه ویرانی جنگ و بمباران، روابط انسانی و عشق را هم دستمایه داستان خود قرار داده است. این در حالی است که «صحاب الارض» در بطن روایت خود به نقش کشورهای عربی و سکوت و رفتار منفعلانه نهادهای بینالمللی در این بحران انسانی هم پرداخته و آنها را به باد انتقاد گرفته است.
واکنش رسانههای اسرائیلی به پخش «صحاب الأرض»
این سریال که زمان زیادی هم از پخش آن نمیگذرد و همزمان جنبههای انسانی و سیاسی جنگ را نمایش میدهد، بهشدت موجب خشم رسانهها و مقامات اسرائیلی شده است. «صحاب الأرض» از زمان شروع کمپین تبلیغاتیاش یعنی دو هفته پیش از پخش در ماه رمضان امسال، توجه رسانههای اسرائیلی را به خود جلب کرد. روزنامه یدیعوت آحارونوت نیز قبل از پخش سریال نسبت به محتوای آن ابراز نگرانی کرده و هشدار داده بود که ممکن است «صحاب الأرض» بر افکار عمومی بهویژه درباره مسائل کودکان در نوار غزه و نحوه برخورد ارتش رژیم صهیونیستی با آنها تأثیر منفی بگذارد و میلیونها مخاطب داشته باشد.
کانال ۱۲ اسرائیل هم بر این نکته تأکید کرد که تصمیم به تولید «صحاب الأرض» و پخش آن از تلویزیون رسمی مصر، در اسرائیل بهعنوان یک گام سیاسی حسابشده تلقی میشود.
روزنامه یدیعوت آحارونوت اسرائیلی نیز اشاره کرد که این سریال دارای یک تیم بازیگران بزرگ است، ازجمله آدم بکری، پسر محمد بکری، کارگردان فیلم مستند ضد اسرائیلی «جنین جنین» که در تبلیغات این سریال، بکری به عنوان «پسر یافا» (شهری تاریخی در اسرائیل که امروزه با تلآویو ادغام شده، اما پیش از سال ۱۹۴۸، این شهر از بزرگترین شهرهای عرب فلسطینی به شمار میآمد) معرفی شده که به قلههای سینما و تلویزیون دست یافته است.
یدیعوت آحارونوت همچنین پیشبینی کرد دهها میلیون بیننده در سراسر جهان عرب احتمالاً این سریال را حتی از داخل اسرائیل دنبال خواهند کرد. همچنین نهاد رادیو و تلویزیون رژیم صهیونیستی با تهیه یک گزارش کامل درباره این سریال تأکید کرد که موضوع جنگ غزه با روشهایی به تصویر کشیده شده که وجهه اسرائیل را مثبت جلوه نمیدهد و روایتی یکجانبه دارد!
اما در نخستین واکنش مصری به حملات رسانهای اسرائیلی، کانال الحیاة در گزارشی که هفته گذشته منتشر شد، اعلام کرد این سریال نگرانی آشکاری را در دایرههای رسانهای اسرائیلی ایجاد کرده و ادامه داد که رسانههای عبری علیه این سریال حملات و کمپینهایی را به راه انداختهاند و آن را تهدیدی برای تصویر تلآویو در برابر افکار عمومی جهانی دانستهاند.
واکاوی دلایل خشم رسانههای عبری از «صحاب الأرض»
احمد التایب از چهرههای تأثیرگذار مصری در واکنش به پخش این سریال میگوید: پس از پخش نخستین قسمتهای سریال «صحاب الأرض»، مشخص شد مصر با استفاده از ابزارهای فرهنگی، هنری و دینی، جایگاه خود را به عنوان یک قدرت نرم باز یافته است. این سریال در حمایت از فلسطینیها ساخته شده و تأکید دارد که مصر همچنان سد دفاعی در برابر تصفیه مسئله فلسطین است، امری که پیش از سال ۱۹۴۸ انجام شده است. او با اشاره به اینکه سریال «صحاب الأرض» با نشان دادن واقعیتهای دردناک غزه و رنج غیرنظامیان، به جهانیان ثابت میکند که حق فلسطینیها در سرزمین و عدالت قابل دفاع است، تأکید میکند واکنش رسانههای اسرائیلی به این سریال، نشاندهنده نگرانی آنها از تهدیدی است که این اثر برای روایت اسرائیلی از وقایع غزه ایجاد کرده است.
درام؛ ابزار کلیدی قدرت نرم
وی در ادامه به این نکته مهم نیز اشاره میکند که این انتقادها ممکن است توسط نیروهای مخالف مصر مورد استفاده قرار گیرد تا پیام سریال درباره مقاومت فلسطینیها و نقش حمایتی مصر را تضعیف کنند. بنابراین، نیاز به یک حرکت رسانهای برای آگاهیبخشی و تقویت اعتبار سریال است. ترجمه محتوای سریال به زبانهای خارجی، به ویژه انگلیسی و عبری، میتواند به انتقال پیام به افکار عمومی جهانی و اسرائیلی کمک کند.
درنهایت، حمایت از درام به عنوان یک ابزار قدرت نرم ضروری است. «صحاب الأرض» نشان داده است هنر میتواند اشغالگران را بیش از اظهارات سیاسی به چالش بکشد و کمپینهای شبکههای اجتماعی باید برای مقابله با تحریفات احتمالی علیه سریال راهاندازی شود.
خبرنگار: مریم ستوده
نظر شما